Dzieci umieszczane w rodzinnej pieczy zastępczej przychodzą do rodzin zastępczych z innych form opieki lub bezpośrednio ze swoich biologicznych rodzin. Dzieci mogą przeprowadzić się do rodziny zastępczej z :
- rodziny biologicznej
- pogotowia rodzinnego
- placówki opiekunczo-wychowawczej
- innej rodziny zastępczej
- DPS (dom pomocy społecznej)
- ze szpitala ( noworodki, niemowlęta)
Co może czuć dziecko w pierwszych dniach ?
Dziecko przychodzące z innej formy opieki doświadcza ogromnej zmiany – emocjonalnej, społecznej i środowiskowej. Może towarzyszyć mu cały wachlarz emocji, często sprzecznych:
- lęk i niepewność – „Czy tu zostanę?”, „Czy znowu mnie oddadzą?”
- tęsknota – za znanym środowiskiem, kolegami z placówki, nawet jeśli było trudne.
- złość i bunt – jako mechanizm obronny wobec bezradności.
- nadzieja – „Może tu będzie lepiej?”
- zamrożenie emocjonalne – brak okazywania uczuć, wycofanie.
Jak może się zachowywać dziecko ?
Pierwsze dni to często faza testowania granic i sprawdzania „czy naprawdę jestem bezpieczny”.
Zachowania mogą być trudne i różnorodne:
- wycofanie – dziecko nie mówi, nie nawiązuje kontaktu wzrokowego, izoluje się, nie chce jeść,
- nadmierne przymilanie się – stara się być „grzeczne” i „idealne”, by nie zostać odrzuconym,
- agresja lub prowokacje – fizyczna (kopanie, bicie) lub słowna (obrażanie, przeklinanie),
- kłamstwa, kradzieże, testowanie granic – sprawdzanie, jak daleko może się posunąć i czy nadal będzie akceptowane,
- zaburzenia snu, moczenie nocne, napady złości – objawy stresu pourazowego,
- zmienność emocji – od śmiechu do płaczu w krótkim czasie.
Jak powinni zachować się rodzice zastępczy?
Pierwsze dni są bardzo ważne – to czas budowania fundamentów relacji i poczucia bezpieczeństwa.
Sprawdzone rady dla rodziców zastępczych:
Spokój i przewidywalność
- zachowujcie spokój nawet w obliczu trudnych zachowań,
- zapewnijcie stały rytm dnia – powtarzalność daje poczucie kontroli i bezpieczeństwa,
- uprzedzajcie o tym, co się będzie działo („teraz jemy obiad, potem pójdziemy na spacer”).
Komunikacja bez przemocy
- nie pytajcie od razu o przeszłość,
- pokażcie, że jesteście dostępni i otwarci, ale nie naciskajcie,
- stosujcie język empatii: „widzę, że jest ci trudno. Jesteśmy z tobą, możesz nam ufać”.
Bezwarunkowa akceptacja
- dajcie sygnał: „nie musisz być idealny, by być kochanym”,
- unikajcie oceniania – trudne zachowania to często język traumy.
Przestrzeń i bliskość – w równowadze
- nie narzucajcie bliskości – pozwólcie dziecku, aby samo określiło dystans,
- bądźcie dostępni – ale nie nachalni, zaoferujcie wspólne aktywności, nie wymuszajcie rozmów.
Zasady – jasne i łagodne
- wprowadźcie kilka podstawowych zasad, ale z dużą dozą elastyczności,
- nie stosujcie kar – zamiast tego naturalne konsekwencje i spokojne rozmowy.
Przykład:
Dziecko pierwszego dnia nie chce zejść z łóżka, ignoruje pytania, unika kontaktu wzrokowego. Po południu nagle krzyczy, że nienawidzi tego miejsca i was wszystkich. Wieczorem płacze w poduszkę i prosi, by zostawić włączone światło.
Rodzic może odpowiedzieć:
„Rozumiem, że jest Ci bardzo trudno. To nowe miejsce, nowi ludzie – to normalne, że czujesz się nieswojo. Nie musisz nic mówić, jesteśmy tu dla Ciebie. Jeśli będziesz czegoś potrzebować, jesteśmy obok.”